Vogelvoer veel schoner, maar zenuwgif in 3 monsters
Sinds Pesticide Action Network Netherlands (PAN-NL) in 2024 begon met het testen van vogelvoer, is het aanbod in Nederlandse winkels flink schoner geworden. Bij de derde meting waren zeven van de twaalf producten vrij van meetbare resten van bestrijdingsmiddelen; in 2024 gold dat voor geen enkel gangbaar vogelzaad. Eén product valt dit jaar uit de toon: het Intratuin Strooivoer (eigen merk) bevatte het hoogste gehalte van de laatste twee metingen, met onder meer pirimiphos-methyl, een middel dat in Nederland sinds 2024 niet meer mag worden gebruikt. PAN-NL liet in oktober twaalf soorten vogelzaad, voermengsels en vetbollen onderzoeken door het geaccrediteerde laboratorium TLR in Ridderkerk, op ruim zevenhonderd stoffen. Er werden geen in de EU verboden middelen en geen PFAS-pesticiden gevonden. Het onderzoek is een steekproef: van elk product is één verpakking getest.
Testen helpt
In 2024 zaten in alle gangbare vogelzaden resten van insecticiden. In februari 2026 was 29 procent van de gangbare zaadmengsels schoon, nu 43 procent. Bij Welkoop werd in 2024 het meest besmette vogelzaad aangetroffen; het strooivoer onkruidvrij van Welkoop was nu schoon. Vogelbescherming Nederland had in februari nog het hoogste gehalte; nu waren alle drie onderzochte producten schoon. "Sinds wij in 2024 aan de bel trokken, is vogelvoer flink schoner geworden. Dat laat zien dat testen en openbaar maken werkt," zegt Mattheus Bleijenberg van PAN-NL. "Daarom meten wij volgend jaar opnieuw. En we vragen winkels en producenten om hun vogelvoer zelf regelmatig te laten testen en de uitslagen te publiceren."
Elke meting een uitschieter, nu Intratuin
Na Welkoop (2024) en Vogelbescherming (februari 2026) is nu het Intratuin Strooivoer de uitschieter. Het bevatte twee insecticiden en de synergist PBO, samen 0,875 mg/kg: 81 procent van alle gemeten resten in het onderzoek. Het gaat vooral om pirimiphos-methyl (0,498 mg/kg). Dit is een zenuwgif dat in veel landen wordt gebruikt om opgeslagen graan te beschermen tegen insecten. PAN-NL vond het in 3 monsters: bij Intratuin, GroenRijk en Action. Dat is geen uitzondering: bij alle drie metingen sinds 2024 zat pirimiphosmethyl in ongeveer een kwart van de monsters, steeds met één uitschieter (Welkoop 0,343, Vogelbescherming 0,566 en nu Intratuin 0,498 mg/kg), ondanks het Nederlandse verbod. Bij de EU-toelating is het risico voor vogels niet beoordeeld, omdat het middel in gesloten graanopslag wordt gebruikt. Volgens de Amerikaanse milieudienst EPA is pirimiphos-methyl zeer giftig voor vogels, bijen en vissen. "De wetgever heeft nooit naar de effecten op vogels gekeken, omdat het gespoten wordt in afgesloten silo’s waar geen vogels bij kunnen. Maar daarna gaat het wel in zakjes over de toonbank en komt wél in de voederschaal terecht," zegt Bleijenberg. In een klein onderzoek legden Japanse kwartels al 17 procent minder eieren op voer met 0,21 mg/kg pirimiphos-methyl. In het Intratuin Strooivoer zat ruim twee keer zoveel.
Ook PBO in vier monsters
In vier monsters zat piperonylbutoxide (PBO), het hoogste gehalte bij Intratuin (0,33 mg/kg). PBO is vooral een hulpstof die de giftigheid van insecticiden versterkt. Ook op zichzelf is de stof risicovol: PBO is zeer giftig voor waterleven en volgens de Amerikaanse EPA mogelijk kankerverwekkend; bij muizen veroorzaakte het levertumoren. Onafhankelijk onderzoek wijst op mogelijke effecten op het immuunsysteem en de voortplanting, en volgens de pesticidendatabank PPDB is het mogelijk hormoonverstorend. "Ook dat is geen toevoeging die je graag aan kleine vogeltjes voert," zegt Bleijenberg.
Tip voor vogelvoerders
Kies biologisch vogelvoer. Dat in deze steekproef ook gangbaar voer zonder meetbare resten is gevonden, is goed nieuws, maar geen garantie: een volgende partij kan wel resten bevatten. Bovendien wordt bij gangbare teelt het zaaizaad vaak met pesticiden gecoat en het gewas bespoten. Vraag in de winkel of het voer op pesticiden is gecontroleerd.
