Stroomprijzen stijgen, export groeit en druk op net blijft zichtbaar
De Nederlandse elektriciteitsmarkt liet in 2025 een duidelijk ander beeld zien dan een jaar eerder. Volgens de Annual Market Update van TenneT stegen de prijzen op de day-ahead markt met 12 procent naar gemiddeld 87 euro per megawattuur. Tegelijkertijd groeide de export van elektriciteit en bleef de totale rekening voor congestiemanagement nagenoeg stabiel. Het rapport schetst een energiesysteem dat steeds dynamischer wordt, maar ook nieuwe spanningen kent.
Hogere prijzen door gas en CO₂
De stijgende elektriciteitsprijzen hangen samen met hogere kosten voor CO₂-uitstoot en gas, terwijl kolen juist goedkoper werden. Gas- en kolencentrales draaiden bovendien meer uren, wat de prijs op de markt verder opdreef. Opvallend is dat piekprijzen zich niet langer beperken tot de winter. Ook op zomeravonden komen steeds vaker hoge prijzen voor, mede door toenemend gebruik van koeling op momenten dat zonne-energie wegvalt.
Meer negatieve prijzen, sterkere marktreactie
Tegelijkertijd nam het aantal uren met negatieve stroomprijzen verder toe. Die prijzen zijn wel minder extreem dan voorheen, omdat producenten van hernieuwbare energie steeds vaker inspelen op prijssignalen. Door productie tijdelijk af te schalen wordt overaanbod beperkt. Deze ontwikkeling, bekend als marktgebaseerde curtailment, groeide in korte tijd sterk en laat zien dat duurzame opwek flexibeler wordt ingezet.
Nederland verstevigt rol als exporteur
Nederland was in 2025 voor het vierde jaar op rij netto-exporteur van elektriciteit. De uitvoer nam fors toe tot 14 terawattuur, een duidelijke stijging ten opzichte van voorgaande jaren. De groei komt door hogere productie uit met name gascentrales en zonne-energie, terwijl de binnenlandse vraag stabiel bleef. De export vertegenwoordigde een waarde van ruim 1 miljard euro en onderstreept de sterke concurrentiepositie van relatief efficiënte Nederlandse gascentrales.
Toenemende druk in delen van het elektriciteitsnet
Hoewel de totale kosten voor congestiemanagement licht daalden, nam de druk in specifieke regio’s juist toe. In gebieden als Flevoland, Gelderland en Utrecht stegen de kosten voor het oplossen van netcongestie aanzienlijk. Ook het volume aan zogeheten redispatch, het bijsturen van vraag en aanbod om het net in balans te houden, nam toe. Dit wijst op een elektriciteitsnet dat op sommige plekken tegen zijn grenzen aanloopt.
Waarde van duurzame energie onder druk
De marktwaarde van zonne-energie en wind op land kwam in 2025 relatief vaker tot stand op momenten met lage prijzen. Dit betekent dat de opbrengst per geproduceerde eenheid elektriciteit onder druk staat. Voor wind op zee bleef die waarde stabieler, wat aangeeft dat deze productie beter aansluit bij momenten van hogere vraag en prijs.
Beperkte groei capaciteit en hogere uitstoot
De uitbreiding van het elektriciteitsaanbod bleef in 2025 beperkt tot 1,3 gigawatt, vooral afkomstig van nieuwe zonneparken. In combinatie met een hogere inzet van fossiele centrales leidde dit tot een stijging van de CO₂-uitstoot van de elektriciteitssector. Daarmee laat het jaar zien dat de energietransitie niet lineair verloopt en afhankelijk blijft van marktomstandigheden.
Europese verschillen en balancering in beweging
Binnen Europa namen de prijsverschillen tussen landen toe. Vooral landen met veel kernenergie, zoals Frankrijk, kennen lagere prijzen, terwijl delen van Oost-Europa juist duurder zijn. Tegelijkertijd verandert in Nederland de manier waarop het elektriciteitssysteem in balans wordt gehouden. Sneller reagerende technologieën, zoals batterijen en hernieuwbare bronnen, spelen hierin een grotere rol, net als Europese samenwerkingen.
Blik vooruit
De ontwikkelingen in 2025 illustreren hoe de elektriciteitsmarkt zich aanpast aan een groeiend aandeel duurzame energie. Meer prijsschommelingen, een actievere rol van producenten en toenemende druk op het net horen daarbij. Tegelijkertijd blijven investeringen in capaciteit, flexibiliteit en infrastructuur cruciaal om het systeem betrouwbaar en betaalbaar te houden.